Ontmoeting met Ton Mata, CEO van Recaredo en voorzitter van Corpinnat

Discipline, authenticiteit, transparantie, geduld... Ton Mata is de ware weerspiegeling van zijn producties. Derde generatie van de Recaredo-wijnmakerij, zijn creaties zijn ware meesterwerken. Hij heeft een schat aan kennis geërfd die hij weet door te geven als een open boek. Als fervent voorstander van biodynamische principes als een vorm van proactieve landbouw, maakt hij kwaliteitswijnen en mousserende wijnen in alle vrijheid en zonder dat de vraag van de markt hem in de weg staan. Niet alleen dat, maar hij is ook een van de voorlopers geweest bij de oprichting van het collectieve merk Corpinnat met als doel de grootse mousserende wijnen die in het hart van de Penedès worden geproduceerd te onderscheiden. Met zo'n CV is het niet verwonderlijk dat hij, jaar na jaar, een toegewijd publiek onderhoudt dat wacht om te genieten van zijn persoonlijke stempel op elk van de flessen die met de hand worden gedegorgeerd in de prachtige kelder in het hart van Sant Sadurní, in de streek Penedés (Catalonië). Laten we naar binnen gaan...

- Je grootvader was de zoon van een familie van pottenbakkers, maar omdat daarin weinig viel te behalen, stuurde zijn moeder hem de wijnkelders in om te werken. Hier begint de erfenis van Recaredo. Kunnen we zeggen dat je overgrootmoeder een visionaire was?

Dit is al een hele tijd geleden, maar mijn overgrootmoeder heeft zich nooit kunnen voorstellen wat er daarna allemaal kwam. Het was een pragmatische beslissing, omdat we het destijds niet breed hadden. Maar deze beslissing heeft ongetwijfeld een roeping en enthousiasme gewekt bij mijn grootvader, die het later heeft doorgegeven aan mijn vader, Antoni Mata Casanovas, en mijn oom, Josep Mata Casanovas.

- Het verhaal van je grootvader is erg interessant. De kelderman en voetballer in één besluit om zich helemaal aan voetbal te wijden. Maar omdat hij een expert is in de kunst van het handmatig degorgeren, wordt hij per uur ingehuurd in de beste wijnkelders van Sant Sadurní. Afgezien van het feit dat je de handmatige degorgeertechniek van de Corpinnat bij je draagt als eerbetoon aan je grootvader, wat heb je dan nog meer te bieden?

Ik kan me mijn grootvader nog heel goed voor de geest halen... Goedlachs, kleine oogjes, nieuwsgierig, met gevoel voor humor. Maar ook met een ongelooflijke werkcapaciteit, bedachtzaam, met zijn eigen mening, vernieuwend, lezer, reiziger, altijd lerend... Zijn nalatenschap en zijn nagedachtenis spreken uit wat wij vandaag de dag in Recaredo zijn. Zijn coherentie en zijn inzet voor de goede dingen... Hij nam samen met mijn vader en oom het stellige besluit om natuurlijke kurk te gebruiken tijdens het rijpingsproces in een tijd waarin de industrialisatie de toon aangaf. Hij koos voor de Brut Nature-stijl en een lange rijping, en ook voor het aanleggen van zijn eigen wijngaarden om de beste mousserende wijn te verkrijgen... de basis, zonder twijfel, van wat Recaredo vandaag de dag is.

- Als kind verafschuwde je het platteland en wilde je vliegtuigbouwkunde gaan studeren. Na het behalen van je diploma veranderde je echter van gedachten en besloot je landbouwtechniek te gaan studeren en in het familiebedrijf te stappen. Wat heeft je ertoe gebracht om volledig voor Recaredo te gaan? Kunnen we een overeenkomst vinden tussen de twee ingenieursdiploma's?

Het klopt dat ik geen duidelijke roeping had toen ik aan de universiteit begon, ik probeerde Luchtvaartkunde, omdat het onderwerp "vliegen" me altijd al had geboeid. Maar ik vond mijn studie erg zwaar en zo ver weg van huis... Die afstand van mijn familie, het dorp, mijn levenslange omgeving... gaf me een nieuw perspectief. Door de dingen van buitenaf, buiten mijn traditionele comfortzone te zien, begon ik waardering te krijgen voor al het werk van mijn vader, mijn oom en mijn grootvader. Toen besefte ik dat ze echte experts waren, dat ze ongelooflijke dingen deden en dat ik daar echt deel van wilde uitmaken.

Op een dag ging ik echt in goed gesprek met mijn vader en sloot me aan bij Recaredo. Ik denk dat de twee ingenieursstudies niet veel gemeen hebben, maar het was een voordeel dat ze alle kernvakken lieten meetellen, zodat ik me kon concentreren op Wijnkunde en Wijnbouw. Ik herinner me dat ik met enthousiasme alles bestudeerde wat met wijn en de wijngaard te maken had, het was een tijd van natuurlijk leren, ik nam alles moeiteloos in me op. Wanneer dit gebeurt merk je dat je met iets bijzonders bezig bent.

In de loop der jaren ben ik steeds intuïtiever en gevoeliger geworden, waardoor we eerder denken aan het begeleiden van een wijn dan aan het maken van een wijn. We denken meer aan het respecteren van een wijn dan aan het aansturen van een wijn, we denken meer aan het weten hoe we de bodem, het oogstjaar moeten interpreteren dan aan het willen standaardiseren...

- In de 25 jaar dat je al bij het bedrijf werkzaam bent, is het werk op het veld veranderd, eerst van conventionele landbouw naar biologische landbouw, en vervolgens naar biodynamische landbouw. Wat betekent biodynamica voor jou en welke betekenis geeft zij aan de producten van Recaredo?

Het is moeilijk om biodynamica in één zin uit te leggen, maar voor mij betekent het samenwerken met de natuur en niet tegen haar indruisen. Als de natuur een mechanisme heeft om de stikstofcyclus af te sluiten, waarom doorbreken wij dan, bij het "bedrijven van landbouw", deze cyclus in plaats van deze door de natuur laten afsluiten? Het antwoord is: dat komt door ijdelheid. Biodynamica is holistisch en dualistisch, omdat zij de mens centraal stelt, als verantwoordelijke, maar hem ook nederig maakt tegenover de natuur. Alleen zo, met deze instelling, zullen wij het beste van onze bodem, ons klimaat, onze planten en onszelf tot uitdrukking kunnen brengen.

De wijnbouwer Steffano Belloti legde uit dat wanneer je voor een verkeerslicht staat, stilstaat met je auto en je kijkt naar de bestuurder van de auto naast je, als je hem/haar met vreugde en goed humeur aankijkt, hij/zij naar je terug zal glimlachen... Dit is biodynamica, zei hij, en het is de beste eenvoudige uitleg die ik ooit heb gehoord.

- Het is waar dat je, na in 2006 het rationele deel van de biodynamiek te hebben toegepast, nu een stap verder gaat door je open te stellen voor het meer filosofische en meer gewetensvolle deel van deze holistische benadering van de landbouw. Denk je dat het feit dat je je bij elk proces bewust bent van hoe het wordt gedaan en waarom het wordt gedaan, een reële invloed heeft op de wijn?

De psycholoog en schrijver Wayne Dyer zegt dat wanneer we de manier waarop we naar dingen kijken veranderen, de dingen waar we naar kijken ook echt veranderen. Het Cartesiaanse deel is slechts een onderdeel van een groter geheel. Bewustzijn is een fascinerend iets, wijn is niet hetzelfde als we ons niet bewust zijn van waarom we dingen doen, hoe we dingen doen, met welke zin, met welk doel... Biodynamica gaat verder dan een "landbouwsysteem", het is een "open stijl", waarbij alle mensen en alle planten die deel uitmaken van Recaredo centraal staan. Als we dit allemaal voor elkaar krijgen, heeft dat natuurlijk een reële weerslag op de wijn, en op alle mensen die bij het wijnproces betrokken zijn en op elk van de wijnstokken die de bron zijn van de wijn.

- Bij Recaredo komen jullie op voor het grondgebied, het landschap en het milieu en dit komt tot uiting in elke creatie van jullie. Het onderhouden van een kwaliteitslandschap is vandaag de dag een levensopdracht?

De Penedès is een erg mooi gebied, dat door zo'n 6.000 wijnbouwers zelf wordt beheerd en voor dit grondgebied zorgt. Maar aan de andere kant liggen we zeer dicht bij dichtbevolkte en geïndustrialiseerde gebieden, met behoeftes aan infrastructuur, elektriciteitsnetten, woningen, logistiek en industrie... Bovendien is de prijs, die doorgaand voor een kilo druiven wordt betaald, zeer laag en door de klimaatverandering hebben we te maken met steeds lagere opbrengsten in de wijngaarden. Dit zien we als "tegenwind" bij de ontwikkeling van een wijnbouwgebied. Ik geloof dat de enige weg vooruit de weg van respect, erkenning en de hoogste kwaliteit is, als we als wijnbouwstreek willen overleven. Het behoud van het landschap is een prioriteit op het gebied van duurzaamheid en dient tevens als belangrijke economische motor voor een wijnstreek.

- Al jullie mousserende wijnen zijn Brut Nature, zijn jullie van plan om een nieuwe stijl te proberen, of houden jullie het om een specifieke reden bij de zuiver droge Corpinnat zonder expeditielikeur?

[Glimlacht] Het klopt dat er geen discussie over mogelijk is: het hele Recaredoteam is sterk toegewijd aan Brut Nature. Alle Recaredo-referenties zijn het en we leggen graag uit dat we proberen eerlijke en transparante wijnen aan te bieden en over het landschap en het grondgebied kunnen praten zonder enige vorm van opsmuk of inmenging. Daarom hebben alle Recaredo Corpinnats een zeer duidelijke stijl: ze zijn vintage, ze zijn Brut Nature en ze hebben een lange rijping ondergaan.

Wijnen hebben een groot vermogen om op te nemen en uit te drukken wat er in de wijngaarden gebeurt. Droogtes, regens, temperaturen... elk kenmerk van de natuur. Ze zijn geweldige kroniekschrijvers van het landschap! En het bevalt ons goed dat we dat via onze wijnen kunnen uiten.


- Uw Turó d'en Mota wordt beschreven als een mousserende wijn die, toen hij in 2008 op de markt kwam, het begrip "cru" in Catalonië opnieuw uitvond. Ben je van mening dat jullie een weg zijn ingeslagen naar de toekomst waar een terugkeer naar de aarde de overhand heeft?

Er is geen levensvatbare weg in de wijnbouw zonder een terugkeer naar het land en, bovenal, respect voor het land en de ecosystemen zelf. Wijnen worden ontsproten en gemaakt in de wijngaarden, vandaar onze obsessie om bij elke van onze corpinnats te verwijzen naar de landgoederen, de wijngaarden of de groep percelen waaruit deze wijnen zijn ontstaan. Voor ons is het een natuurlijke weg, die ons op ons gemak stelt en die het natuurlijke en landschappelijke erfgoed van de Penedès onder de aandacht wil brengen.

In 2008 hebben we de jaargang 1999 van Turó d'en Mota op de markt gebracht. Dit was de eerste mousserende wijn gemaakt van xarel-lo uit één enkel ras en de eerste die meer dan 100 maanden op de droesem heeft gerijpt. Maar bovenal was Turó d'en Mota een klein stukje gebotteld landschap dat liet zien dat wijnboeren in de Penedès mousserende terroirwijnen met een eigen identiteit in de Penedès konden maken.

- Reserva Particular de Recaredo, daarentegen, vertegenwoordigt de traditionele basis van het wijnhuis en is een onbetwistbare getuigenis van Recaredo's inzet voor een lange rijping. Een revolutionair idee uit de jaren '60 dat vandaag de dag zijn sporen heeft nagelaten. Hoe kwam je op het idee om zo'n prestatie neer te zetten?

Het idee kwam van mijn grootvader in medeweten van mijn vader Antoni en mijn oom Josep. Het drietal besloot een zeer lang gerijpte Brut Nature-cava te maken op basis van de variëteiten xarel-lo en macabeo, waarbij de xarel-lo in foudres werd gefermenteerd. Een heuse innovatie voor die tijd!

Reserva Particular was de cava die door de familie werd gedronken, gastronomisch, met fijne bubbels, met oneindig veel nuances in de mond... Geleidelijk aan begon men deze te drinken samen met vrienden en klanten en... Tot op de dag van vandaag! Reserva Particular viert zijn 60-jarig bestaan en concentreert zich ook op oude wijnstokken, in dit geval drie percelen die in 1950 en 1955 werden aangeplant.
 
Met het verstrijken van de tijd hebben wijnliefhebbers en voorschrijvers ons doen inzien dat Turó d'en Mota een revolutionair concept was... Hoewel naar mijn mening, Recaredo Reserva Particular nog revolutionairder, gedurfder en grensverleggend voor zijn tijd was.


- Doen wat je echt graag doet en het laten waarderen zoals het hoort, is geen gemakkelijke opdracht. Is het zo dat Recaredo zich daarom distantieert van de D.O. Cava en een nieuwe weg onder de paraplu van het collectieve merk Corpinnat begint?

Corpinnat heeft ons in staat gesteld over te dragen waar wij vandaan komen en hoe wij dingen doen. Corpinnat-streek, CORazón del Penedès, biologische wijnbouw, vinificatie geheel op het landgoed, mediterrane variëteiten, 100% handmatige oogst, lange rijping van ten minste 18 maanden... Corpinnat wordt geassocieerd met al deze waarden en nalevingen die bij de D.O. Cava niet mogelijk waren. Corpinnat is ook een verbintenis en een vereiste die van toepassing is op de volledige naam van de onderneming en dus op alle producten, niet slechts op enkele daarvan.

- Er zijn momenteel 11 wijnmakerijen die deel uitmaken van Corpinnat. Als voorzitter van dit collectieve merk heb je je voorgenomen je in te zetten om meer wijnhuizen voor de corporatie te interesseren. Welke zijn de technische en kwaliteitsvereisten voor Corpinnat-lidmaatschap?

Corpinnat heeft zeer duidelijke basisvereisten, die van toepassing zijn per bedrijfsnaam, niet alleen voor bepaalde producten:

    1. Binnen het territorium van CORPINNAT, het hart van de Penedes.
    2. 100% biologisch werken.
    3. 100% wijnbereiding op het landgoed, er kunnen geen wijnen worden gekocht van derden.
    4. Hoofdzakelijk met inheemse rassen werken.
    5. Alle voor CORPINNAT bestemde druiven handmatig oogsten.
    6. Minimaal 18 maanden op droesem rijpen in de fles.
    7. De druiven kunnen worden aangekocht op basis van langetermijncontracten en tegen een vaste minimumprijs van ongeveer 0,75 euro per kilo voor de oogst van 2022.
    8. Een wijnbouwer zijn met tenminste één eigen wijngaard.

Al deze eisen worden gecontroleerd door Bureau Veritas en de rechtsvorm van Corpinnat is een collectief handelsmerk van de Europese Unie, dat is goedgekeurd door het Bureau voor Intellectueel Eigendom van de Europese Unie.

Het is een van de meest veeleisende verordeningen in de wijnsector binnen Europa. En wij zijn ons daarvan bewust, maar als wij prestige willen overdragen, moeten wij zeer rigoureus zijn in onze principes. Wij verwachten dat heel langzaam meer bedrijven zullen toetreden, maar door de strenge eisen zal dat zeker enkele jaren duren.

- Op persoonlijk vlak doe je ook je eigen ding... Bufadors is het nieuwe project dat je samen met je vrouw Encarna Castillo gaat opstarten. Had je niet genoeg werk? Of had je zin om andere werelden te verkennen (namelijk Cadaqués, in de Empordà)?

Er zijn dingen waarvan je niet echt weet waarom we ze doen, we weten alleen dat ze sowieso op onze weg komen en dat er motivatie en enthousiasme is om ze te doen.

Bufadors is een klein intiem familieproject in de Penedès. Wij hebben 3,5 hectare Xarel-lo- en Macabeu-wijngaarden en wij maken twee volledig natuurlijke CORPINNATs, zonder sulfieten, zonder suikers, zonder klaringsmiddelen, zonder filtratie, zonder stabilisatie en met zeer lange rijpingsperiodes. ....

Aan de andere kant komt Encarna uit Cadaqués en in 2018 hebben we daar een kleine wijngaard aangeplant. Het is niet gemakkelijk om in zo'n ruig gebied in een wijngaard naar boven te lopen, vanwege de wind en het gebrek aan water, maar het is een prachtige plek. We moeten geduld hebben, de wijn van deze wijngaard zal zijn tijd zeker nodig hebben.

Ambities waar we nu eindelijk gelukkig bewust mee omgaan.

- Heb je, naast je werk in de wijnmakerij, je functie bij Corpinnat en je persoonlijke project, nog wel tijd over voor andere dingen? Als je inderdaad tijd overhebt wat doe je dan graag in je vrije tijd?

Als ik naar de wijngaard ga, voel ik me gelukkig. Het is waar dat ik echt van mijn werk geniet.
Maar mijn andere passie is mijn familie.

- Tot slot, kun je ons de naam van een wijn opnoemen waar je onlangs aangenaam door werd verrast?

Ik heb onlangs erg genoten van Llegat Familiar de Llopart 2007 en Collection Torelló 2010. Beide Corpinnat en van absoluut topniveau, de subtiliteit, de diepte, de complexiteit, de authenticiteit hebben me in beide gevallen ontroerd.

Een paar jaar geleden bestonden deze wijnen nog niet, maar de wijngaarden waaruit ze zijn voortgekomen wel, ze waren er al in Corpinnat, in het hart van de Penedès. Stel je eens voor: alle spannende uitdagingen die ons nog staan te wachten!!